Study on the application of hyperspectral imaging for identifying barley loose smut at different stages of development using machine learning methods

Р.М.  Уалиева; А.В.  Осипова; М.М.  Каверина; М.Ә.  Жақсыбек; С.Б.  Жангазин

doi:10.32523/2616-7034-2026-155-2-38-56

Машиналық оқыту әдістері негізінде арпаның тозаңды қаракүйесін дамудың әртүрлі кезеңдерінде анықтауда гиперспектральды визуализацияны қолдануды зерттеу

Қаралымдар: 18 / PDF жүктеулері: 2

Авторлар

Р.М. Уалиева Торайғыров университеті https://orcid.org/0000-0003-3551-5007
А.В. Осипова Торайғыров университеті https://orcid.org/0000-0002-3947-5252
М.М. Каверина Торайғыров университеті https://orcid.org/0000-0002-3838-7656
М.Ә. Жақсыбек Торайғыров университеті https://orcid.org/0009-0000-4439-8645
С.Б. Жангазин Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті https://orcid.org/0000-0002-5813-8331

DOI:

https://doi.org/10.32523/2616-7034-2026-155-2-38-56

Кілт сөздер:

гиперспектралды визуализация, тозаңды қаракүйе, арпа, агроценозды бақылау, ауру кезеңдері

Аңдатпа

Мақалада машиналық оқыту әдістерін қолдана отырып, аурудың дамуының әртүрлі кезеңдерінде арпаның Ustilago nuda қоздырғышымен зақымдануын анықтау үшін гиперспектралды визуализацияның мүмкіндіктері зерттелген. Зерттеу нысаны ретінде Павлодар облысының солтүстік-шығысындағы агроценоздардан іріктеліп алынған арпа үлгілері (Hordeum vulgare L.) пайдаланылды. Спектрлік сипаттамаларды талдау өсімдіктердің сау, зақымданған және қураған бөліктері арасындағы елеулі айырмашылықтарды көрсетті, соның ішінде шағылысу қабілетінің төмендеуі және зақымданған тіндерде айқын red edge аймағының болмауы анықталды. Жіктеу үшін Maximum Entropy алгоритмі қолданылды. Оқыту жиынтығына 243 үлгі, ал тестілеу жиынтығына санаттар арасындағы айқын теңгерімсіздігі бар 352 үлгі енгізілді. Модель 95%-ға дейін жоғары жіктеу дәлдігін көрсетті. Алынған нәтижелер гиперспектралды визуализацияны машиналық оқыту әдістерімен бірге қолданудың ауруды диагностикалауда және оның дамуын, соның ішінде ерте кезеңдерде, мониторингілеуде тиімді екенін растады. Бұл тәсіл фитосанитарлық бақылаудың тиімділігін арттыру және астық өндірісінің тұрақты дамуын қамтамасыз ету мақсатында дәлме-дәл егіншілік жүйелерінде қолданылуы мүмкін.

Автор өмірбаяны

М.М. Каверина, Торайғыров университеті

«Биология және экология» кафедрасының кіші ғылыми қызметкері

Жүктеулер

pdf (English)

Скачать XML

Жарияланды

2026-06-30

Дәйексөзді қалай келтіруге болады

Уалиева R. ., Осипова, А. ., Каверина, М. ., Жақсыбек M., & Жангазин S. . (2026). Машиналық оқыту әдістері негізінде арпаның тозаңды қаракүйесін дамудың әртүрлі кезеңдерінде анықтауда гиперспектральды визуализацияны қолдануды зерттеу. Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің хабаршысы. Биологиялық ғылымдар сериясы, 155(2), 38–56. https://doi.org/10.32523/2616-7034-2026-155-2-38-56

Жүктеу сілтемесі

Журналдың саны

Нөмір 155 № 2 (2026)

Бөлім

Статьи

Most read articles by the same author(s)

М.Ж. Айымбай, K.Е. Жанасова, A.Ж. Акбасова, С.Б. Жангазин, Д.Н. Ауганова, M.K. Бейсекова, А.Б. Курманбаева, Тұздылық стресіне өсімдіктердің жауап беру механизмдері , Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің хабаршысы. Биологиялық ғылымдар сериясы: Нөмір 142 № 1 (2023)
М.К. Бейсекова, А. Самат, А.Б. Курманбаева, A.Ж. Бектурова, Н.Н. Иқсат, С.Б. Жангазин, Ж.К. Масалимов, Өсімдіктің патогенге төзімділігіндегі антоцианиндердің рөлі , Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің хабаршысы. Биологиялық ғылымдар сериясы: Нөмір 150 № 1 (2025)
Р.М. Уалиева, М.М. Каверина, Қазақстанның Солтүстік-Шығысындағы жаздық бидай зиянкестерінің түрлік құрамының мониторингі , Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің хабаршысы. Биологиялық ғылымдар сериясы: Нөмір 143 № 2 (2023)
Р.М. Уалиева, М.Ә. Жақсыбек , Павлодар облысы жағдайында егіс технологиясын оңтайландыру факторы ретінде жаздық бидай тұқымының фитоэкспертизасы , Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің хабаршысы. Биологиялық ғылымдар сериясы: Нөмір 149 № 4 (2024)
Р.М. Уалиева, А.В. Осипова, М.М. Каверина, А.А. Фаурат, С.Б. Жангазин, Гиперспектралды деректерді пайдалану арқылы жаздық бидай зиянкестерінің спектрлік сипаттамалары: диагностикасы және түсінің бейімделу ерекшеліктері , Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің хабаршысы. Биологиялық ғылымдар сериясы: Нөмір 151 № 2 (2025)
Б.Б. Ильясова, С.Б. Жангазин, А. Мадиров, А.Ж. Акбасова, А.Б. Ділдабек, Ж.Б. Тлеукулова, З.Б. Стамгалиева, Р.Т. Омаров, Вирустық инфекцияларға қарсы өсімдіктердің тетіктерін белсенділендіруге вирустық ақуыздар мен «РНК-интерференция» механизмді сөндіретін P19 протеиннің қасиеттері мен функциялары , Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің хабаршысы. Биологиялық ғылымдар сериясы: Нөмір 133 № 4 (2020)
Н.Н. Иқсат, Д. Токашева, М.К. Бейсекова, У.И. Аманбаева, Ж.Б. Тлеукулова, А.Ж. Акбасова, С.Б. Жангазин, Р.Т. Омаров, Салицил қышқылы және оның биотикалық стреске өсiмдiктердiң индуцирленген тұрақтылығындағы рөлi , Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің хабаршысы. Биологиялық ғылымдар сериясы: Нөмір 131 № 2 (2020)
Р.М. Уалиева, А.В. Осипова, М.М. Каверина, С.Б. Жангазин, Н.Н. Иқсат, Гиперспектралды мәліметтер бойынша бидай татының спектрлік сигнатуралары: машиналық оқыту әдістерінің әлеуеті , Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің хабаршысы. Биологиялық ғылымдар сериясы: Нөмір 154 № 1 (2026)
А.Ж. Бектурова, А.Ж. Догабаев, А.Б. Курманбаева, С.Б. Жангазин, У.И. Аманбаева, Ж.К. Масалимов, Температуралық стрестiң Nicotiana benthamiana өсiмдiктерiнiң морфометриялық көрсеткiштерiне әсерi , Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің хабаршысы. Биологиялық ғылымдар сериясы: Нөмір 126 № 1 (2019)
Р.М. Уалиева, К.К. Ахметов, С.Б. Жангазин, Dendrithobilharcia purverulenta (Braun, 1901) трематодасы негiзiнде жұмыртқа қабығының түзiлу процесi , Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің хабаршысы. Биологиялық ғылымдар сериясы: Нөмір 126 № 1 (2019)

1 2 > >>